Er kan een onderscheid worden gemaakt tussen
bestuursrechtelijke, privaatrechtelijke en strafrechtelijke
handhavingsinstrumenten.
Bestuursrechtelijk en privaatrechtelijkehandhvingsinstrumenten
hebben als doel de gewenste situatie te herstellen.
Strafrechtelijke instrumenten hebben meer een
vergeldingskarakter.
Wanneer de gemeente bestuursrechtelijke
instrumenten heeft om handhavend op te treden dan is zij
in principe verplicht hier gebruik van te maken. De gemeente treedt
in dit geval op als overheid. De meest bekende en gebruikte
bestuursrechtelijke instrumenten is het toepassen van
bestuursdwang, het opleggen van een last onder dwangsom en het
intrekken van een besluit. De overtreder krijgt in deze gevallen
een aanschrijving.
- Door het toepassen van bestuursdwang kan de gemeente een
overtreding ongedaan maken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het
afbreken van illegale bouwwerken, het afsluiten van een terrein,
het verzegelen van een pand en het stilleggen van
bouwwerkzaamheden. De gemaakte kosten worden op de overtreder
verhaald.
- Een andere bevoegdheid is het opleggen van een last onder
dwangsom. Dit houdt in dat de overtreder binnen een bepaalde
termijn de overtreding ongedaan moet maken. Als hij die termijn
overschrijdt moet hij een dwangsom betalen.
- Tenslotte kan de afgegeven vergunning worden ingetrokken als er niet overeenkomstig die vergunning wordt gehandeld. Bijvoorbeeld het intrekken van een bouwvergunning als er niet conform deze vergunning wordt gebouwd.
De privaatrechtelijke handhaving speelt een
aanvullende rol op de bestuursrechtelijke handhaving.
In dit geval is het eigendomsrecht van de gemeente in het
geding en treedt de gemeente op als rechtspersoon.
Privaatrechtelijke handhaving wordt bijvoorbeeld toegepast wanneer
een gemeentelijke groenstrook illegaal is ingenomen of een
onrechtmatige daad is toegepast tegenover de gemeente.
Veel bestuursrechtelijke wetten kennen strafbepalingen. In
bijvoorbeeld de Woningwet en bestemmingsplannen zijn bepaalde
overtredingen strafbaar gesteld.
Strafrechtelijke handhaving wil zeggen het
instellen van strafvervolging na het opmaken van een procesverbaal.
Dit kan strafrechtelijke sancties tot gevolg hebben, zoals het
opleggen van een boete of vrijheidsberoving. Het toepassen van
strafrechtelijke sancties gebeurt door het openbaar ministerie en
met behulp van de buitengewone opsporingsambtenaren en/of
de politie.
